Communiceren is zo eenvoudig nog niet

17-04-2013 14:30

Vroeger, ja vroeger had men het gemakkelijk. Communiceren kon op twee manieren: in woord en in geschrift. Je sprak elkaar rechtstreeks en als dat niet mogelijk was dan pakte je een mooi vel papier, een pot inkt en een pen en schreef je een brief. Eenvoudig en overzichtelijk. Tamelijk ongevoelig voor fouten en er was zeer weinig ruimte om elkaar verkeerd te begrijpen. Oh, en er was ook voldoende tijd en ruimte om zaken te bespreken of om een nette brief op papier te zetten. Wat een heerlijke tijd moet dat geweest zijn!

Tijden veranderen. De telefoon deed zijn intrede en het was niet meer nodig om elkaar daadwerkelijk te zien om toch iets te bespreken. De pc kwam en daarmee ontstond ook het fenomeen e-mail. Hoppa, daar was ook de mobiele telefoon met de mogelijkheid om sms’jes te sturen en tot slot deden de smartphones en tablets hun intrede waarmee ook fenomenen als whatsapp het levenslicht zagen. En dan heb ik het nog niet over andere ontwikkelingen zoals chatten, goto meetings, online groepsdiscussies, Facebook, Twitter, of videoconferenties. Er zijn inmiddels zo veel middelen om met elkaar te communiceren dat we door de bomen het bos niet meer zien, we haast niet kunnen kiezen welk middel nu voor welke gelegenheid het meest geschikt is, we haast vergeten hoe dat communiceren ook alweer moet en we ook heel veel moeite hebben om zaken die gecommuniceerd worden goed te begrijpen.

Dat we de weg een beetje kwijt zijn, valt met enkele voorbeelden heel goed duidelijk te maken:

Voorbeeld 1: E-mail of bellen?
Even een e-mail sturen lijkt zo gemakkelijk. Je opent een scherm en tikt een bericht, klik op verzenden en ontvang snel een antwoord. Maar we raken gestrest als dat antwoord meer dan vijf minuten op zich laat wachten. Want de ontvanger zat net nog achter zijn of haar pc. Je kreeg toch zelf ook een e-mail? En als er een mailtje terug komt, dan levert het enkel meer vragen op die je vervolgens weer in een reply verwerkt en toestuurt. Waarop weer een mail komt waarin op heel veel zaken wordt ingegaan behalve op de vragen die je hebt gesteld. En dus herhaal je de vragen in een nieuwe reply en doe je het verzoek om die te beantwoorden. Het antwoord volgt later dan je had gehoopt en gewild en bovendien zijn niet al je vragen beantwoord en komt je 'gesprekspartner' zelf ook nog met vragen, opmerkingen en aanvullingen. Dat ene korte mailtje resulteert kortom in een batterij aan replies waarmee het aantal vragen enkel groeit en antwoorden uitblijven. Was een e-mail dan wel zo slim? Was even de telefoon pakken niet een beter idee geweest?

Voorbeeld 2: Verkeerd gecommuniceerd of verkeerd geïnterpreteerd?
Ook dit is voor iedereen herkenbaar denk ik. Je stuurt een mailtje, sms’je of whatsappje naar iemand en na verloop van tijd komt een antwoord terug. En eerlijk is eerlijk dat is niet het antwoord waar je op rekende. In plaats daarvan volgt een tirade, scheldkanonnade of simpelweg een boze of verontwaardigde reactie. Reden? De ontvanger heeft je bericht ietwat anders geïnterpreteerd dan jij. Want je hebt het namelijk helemaal niet zo bedoeld. Waarom het dan toch anders over kan komen dan je intentie was? Omdat bij regels tekst geen ruimte is voor intonatie, het leggen van de juiste klemtoon om iets te benadrukken, het gebruiken van het juiste stemvolume of het zien van iemands gezichtsuitdrukking terwijl het bericht verteld wordt. Deze zaken maken dat een echte conversatie veel waardevoller is en ook veel minder ruimte biedt voor verkeerde interpretaties dan andere vormen van communicatie.

Voorbeeld 3: Hallo, ik ben er ook nog!
De smartphone is misschien wel de doodsteek voor normale communicatie. Het apparaat maakt mensen onbeschoft en is een grote beperking als het gaat om normale communicatie. Waarom? Kijk maar eens om je heen, maakt niet uit waar. Het wemelt van mensen die staan, zitten of lopen met hun slimme toestelletje in de hand. Geen aandacht voor de buitenwereld, maar verzonken in het apparaat. Wellicht is dat niet eens zo heel erg als deze persoon alleen is. Maar kijk ook eens goed in je directe omgeving, of naar jezelf, wanneer enkele mensen met elkaar in gesprek zijn. Om de haverklap wordt tijdens een gesprek de telefoon gepakt om even Facebook, Twitter, NU.nl of welke andere applicatie ook te openen en te bekijken. De persoon of personen met wie een gesprek wordt gevoerd even compleet negerend. Als dat communicatie anno nu is...

Betekent dit alles dat we terug moeten naar vroeger? Weg met de moderne middelen van communicatie? Nee, zeker niet. Wel moeten we een beetje na blijven denken. Pak een telefoon als je snel iets met iemand anders wil bespreken en doe dit niet via een e-mail. Het is uiteindelijk sneller en constructiever. Als je toch iets wenst te communiceren via tekst alleen denk dan goed na wat je wil zeggen en vooral hoe je dat verwoordt. Je woorden kunnen namelijk heel gemakkelijk anders begrepen worden. En tot slot: koester de mooiste vorm van communiceren, namelijk echt met elkaar praten. Ik heb door de jaren gelukkig geleerd dat met elkaar praten waardevoller is dan welke andere vorm van communicatie ook. Ja het vereist soms even wat moed verzamelen, ja je zult soms met je mond vol tanden staan, ja je zult soms ervaren dat een gesprek persoonlijk wordt. Feit is dat we nooit slechter zijn geworden van met elkaar in gesprek gaan. Sterker nog: hier komen de beste dingen uit voort.